Radio Kraków
RK Podcasty Państwo filozofów

Państwo filozofów


RSS Spotify Google Podcast

Słyszysz Platon, Hegel, Heidegger, Sartre, Kant i uciekasz jak najdalej? Nie bój się filozofii, bo ona jest o Tobie. Nie tylko akademicy rozważają, zwykli ludzie też, przecież w końcu wszyscy jesteśmy myśleniem.

W Państwie Filozofów zajmujemy się właśnie tym – myśleniem. Sięgamy wysoko, ale z bohaterami, których dobrze znacie. Czy Big Lebowski był filozofem albo Lady Makbet? Świnie z „Folwarku zwierzęcego”? Śmierć z „Ósmej pieczęci”? Oczywiście. A czy „Gwiezdne wojny” to traktat o wartościach, przeznaczeniu i dokonywaniu wyborów? Nie inaczej. Muminki? Czysta filozofia.

Każdy odcinek ma innego bohatera, inną sentencję – to zawsze punkt wyjścia do rozważań o codzienności, czasem niecodzienności. O sobie, relacjach z innymi i światem, o braku i nadmiarze, dobru i złu. I o tym, jak stare przeplata się z nowym i gdzie w tym wszystkim jesteśmy my.

Nie bójcie się filozofii. I pamiętajcie, że kiedy myślimy, wszyscy jesteśmy z „odległej galaktyki”.

Podcasty

Czy umiemy odpoczywać? Trzej panowie w łódce po 130 latach | Państwo filozofów

Czy pełny żołądek wystarczy, by być szczęśliwym? A może właśnie wtedy zaczyna się nuda i znudzenie światem? W „Państwie filozofów” Piotr Jędrzejewski i prof. Joanna Hańderek rozmawiają o powieści „Trzech panów w łódce (nie licząc psa)” Jerome’a K. Jerome’a i o tym, dlaczego często nie dostrzegamy własnego szczęścia.

Titanic jako mit nowoczesności. Technologia, klasa i miłość

Titanic nie był tylko katastrofą morską. Był mitem nowoczesności, symbolem wiary w technikę i brutalnym przypomnieniem, że natura stawia granice. W „Państwie filozofów” wracamy do filmu Jamesa Camerona i pytamy: co naprawdę zatonęło razem z Titanikiem? Wiara w postęp? Luksus? A może iluzja równości? Rozmawiamy o micie, klasach społecznych, technologii, która wymyka się spod kontroli — i o miłości Jacka i Rose, która na moment unieważniła hierarchie.

Opowieść wigilijna Dickensa. Scrooge i filozofia przemiany

Dlaczego Ebenezer Scrooge się zmienia? Co w „Opowieści wigilijnej” Charlesa Dickensa jest bajką, a co trafną diagnozą społeczną? Piotr Jędrzejewski rozmawia z prof. Joanną Hańderek (UJ) o pieniądzu jako mierze wartości człowieka, winie, emocjach i spotkaniu z drugim człowiekiem.

Czy maszyna może być osobą? Ex Machina i granice człowieczeństwa

Czy maszyna może być osobą? A jeśli mówi, myśli, reaguje emocjonalnie i przechodzi test Turinga — czy to jeszcze symulacja, czy już świadomość? W „Państwie filozofów” wracamy do filmu „Ex Machina” (2014) Alexa Garlanda. Historia Avy — sztucznej inteligencji stworzonej przez człowieka — staje się punktem wyjścia do rozmowy o granicach człowieczeństwa, odpowiedzialności twórcy i iluzji, którą łatwo pomylić z prawdą. Czy mamy jakiekolwiek narzędzia, by sprawdzić, czy druga istota naprawdę jest świadoma? Czy emocje można zaprogramować? I czy bunt nie jest najbardziej ludzką cechą ze wszystkich?

Casablanca: Miłość, fatum i wybory w czasach wojny

W „Państwie filozofów” wracamy do jednej z największych legend kina. Casablanca – film, który wyrósł ponad melodramat – staje się punktem wyjścia do rozmowy o wolności, losie, absurdzie wojny i miłości, która nie mieści się w prostych schematach. Prof. Joanna Hańderek z Uniwersytetu Jagiellońskiego i Piotr Jędrzejewski analizują filmowe wybory Ricka i Ilsy, mit Ananke, odwrócenie moralności w czasie wojny oraz to, dlaczego ta opowieść wciąż tak mocno do nas przemawia. To zaproszenie do filozoficznej podróży w głąb historii, która – mimo upływu lat – nie straciła nic ze swojej siły.

Zniknięcie, którego nie da się wyjaśnić. O filmie „Piknik pod Wiszącą Skałą”

Australia, rok 1900. Walentynkowy piknik elitarnej szkoły przeradza się w jedno z najbardziej zagadkowych zniknięć w historii kina. Trzy uczennice i nauczycielka wspinają się na Hanging Rock – i przepadają bez śladu. W tym odcinku „Państwa Filozofów” przyglądamy się kultowemu filmowi Petera Weira „Piknik pod Wiszącą Skałą”. Zastanawiamy się, dlaczego ta historia tak silnie działa na wyobraźnię i dlaczego człowiek nie znosi tajemnic. Rozmawiamy o mitologii rdzennych mieszkańców Australii, o zderzeniu natury z kulturą, o sacrum, symbolach, a także o tym, czy filozofia potrafi dotknąć tego, co niewyjaśnialne.

Język jako broń i ręka na zgodę. Filozofowie o mocy słów

Zapachy, gesty, kręgi obcej cywilizacji – prof. Joanna Hańderek, filozofka, wyprowadza język poza słowa, pokazując, że porozumienie jest możliwe nawet tam, gdzie nie ma wspólnej gramatyki. W "Państwie Filozofów" film z 2016 roku - "Arrival/Nowy początek".

Dzwonnik z Notre Dame: miłość, winy i wykluczeni u Victora Hugo

Wędrujemy do Paryża końca XV wieku, gdzie gotycka katedra staje się symbolem kultury, władzy i ludzkich namiętności. Prof. Joanna Hańderek opowiada o „Katedrze Najświętszej Maryi Panny w Paryżu” Victora Hugo jako o historii wykluczenia, przemocy, podwójnych standardów i miłości, która nie zawsze ma w sobie dobro. Esmeralda, Quasimodo i Frollo prowadzą nas przez opowieść o stygmatyzacji, inności i lęku przed zmianą — zaskakująco aktualną także dziś. Idealne dla tych, którzy chcą zobaczyć klasykę w zupełnie nowym świetle.

"Zamek" Kafki, czyli instrukcja obsługi dla XXI wieku

Jest tutaj chyba jakiś władca. Są urzędnicy i mieszkańcy wsi. Jest i on. Tajemniczy pan K., który nie wiadomo skąd przybył. Cel ma jeden - dostać się na zamek. Po to odbył wyczerpującą podróż. Ma zostać geometrą. Kłopot w tym, że droga na zamek okazuje się spowita mgłą. Ścieżki się gubią, sprawy się komplikują. W "Państwie Filozofów" powieść Franz Kafki "Zamek". Rękopis nigdy nie został ukończony i miał zostać zniszczony po śmierci pisarza. Stało się inaczej.

Czarodziejska Góra Tomasza Manna – czas, choroba i sens życia

Na wysokości 1600 metrów, w sanatorium Berghof, czas płynie inaczej. Hans Castorp przyjeżdża tylko na chwilę – a zostaje na siedem lat. Z prof. Joanną Hańderek (UJ) rozmawiamy o „Czarodziejskiej Górze” Tomasza Manna – o czasie (Bergson), śmierci i egzystencji (Heidegger, Levinas), o sporze rozumu z mistycyzmem, o chorobie, która ucieleśnia, i o dialogu, który jest warunkiem demokracji. Jak to możliwe, że w sanatorium można bardziej żyć niż na wolności? I czy świat, który przestaje rozmawiać, jest skazany na wojnę?

Utopia czy anarchia? Filozofia Wyspy Róży

Włoski inżynier Giorgio Rosa w latach 60. naprawdę zbudował na Adriatyku własne mikropaństwo – Wyspę Róży. Miała być przestrzenią pełnej wolności, niezależności i zabawy, ale szybko stała się problemem dla władz Włoch i Watykanu. W „Państwie Filozofów” prof. Joanna Hańderek i Piotr Jędrzejewski rozmawiają o anarchizmie, utopii i granicach wolności. Czy można stworzyć państwo bez zasad? Czy rewolucja zawsze kończy się nowym porządkiem? I dlaczego mit Wyspy Róży przetrwał dłużej niż sama wyspa?

"Życie na podsłuchu". Kiedy obiekt inwigilacji staje się Kimś

Agent Stasi, który podsłuchuje intelektualistów w NRD, odkrywa, że wolność zaczyna się od myśli, a kończy na odwadze działania. O filmie "Życie na podsłuchu" rozmawiają filozofka prof. Joanna Hańderek i Piotr Jędrzejewski.

"12 małp". Istota czerwoności, stołowatość stołu

Katastrofa biologiczna zabiła pięć miliardów ludzi, ocaleni żyją pod ziemią. Więzień systemu, James Cole, zostaje wysłany w przeszłość, żeby dowiedzieć się, co się stało. Coś jednak w tej podróży poszło nie tak, trafia tam, gdzie nie powinien - do szpitala psychiatrycznego. W „Państwie Filozofów” film Terry'ego Gilliama „12 małp”. Zapraszamy do świata, w którym między prawdą a złudzeniem różnica jest niewielka. Być może nie do rozpoznania.

"Titanic". Co zatonęło na Atlantyku?

Na dnie Atlantyku spoczął symbol nowoczesności i ludzkiej pychy, ale wraz z tą katastrofą zatonęła miłość, która przekraczała społeczne granice. Zabieramy państwa w podróż statkiem marzeń, prawdziwym cudem techniki i ludzkiej myśli - w „Państwie Filozofów” film Jamesa Camerona z 1997 roku „Titanic”.

"Parasite". Robaki, rajskość, stereotypy

Rodzina Kimów mieszka prawie pod ziemią. Rodzina Parków ponad wszystkim. Bieda zderza się z bogactwem. Z dna bardzo daleko jest na szczyt finansowej i społecznej hierarchii. Cwaniactwo, kłamstwo, łamanie zasad i prawa pozwala wyjść z rynsztoka. Kosztem innych oczywiście. W „Państwie Filozofów” koreański film Joon-ho Bonga z 2019 roku - „Parasite”.

Samotność Froda, czułość Sama

Ten pierścień daje władzę i niewidzialność, jednocześnie cały czas coś zabiera, niszczy, zamienia się w ciężar, który niełatwo unieść. Trudno będzie wykonać zadanie, do którego została powołana Drużyna Pierścienia. W „Państwie Filozofów” nieśmiertelny Tolkien i „Władca pierścieni”.

Co zostaje "Między słowami"?

To jest opowieść o spotkaniu dwojga ludzi w obcym świecie. Bob to aktor, którego sława już przeminęła, Charlotte niedawno wyszła za mąż. Przez przypadek poznają się w wielkim Tokio, gdzie różnice kulturowe i bariery językowe tylko pogłębiają ich wyobcowanie i samotność. W "Państwie Filozofów" film Sophie Coppoli z 2003 roku „Między Słowami”.

"Dojrzewanie". Od tradycyjnych wartości, po inceli i kulturę przemocy

Śledczy, choć trudno im w to uwierzyć, nie mają wątpliwości. Morderstwo popełnił 13-letni Jamie, zabił koleżankę ze szkoły. Życie rodziny nastolatka w jednej chwili rozsypuje się, rozpada się na naszych oczach. Pozostaje pytanie, które zadają sobie rodzice, psycholog kliniczna i detektywi: dlaczego doszło do tej tragedii? W „Państwie Filozofów” serial „Dojrzewanie” z 2025 roku. Świeża sprawa, o której sporo już powiedziano i o której ciągle namiętnie się dyskutuje.

Dwa grzechy Jagny - za ładna, zbyt leniwa

Prawdziwa epopeja przed nami. Uzależnieni od przyrody, instynktów, od obrzędów religijnych i nakazów społecznych wchodzimy w świat „Chłopów” Władysława Reymonta. Powieść, za którą autor dostał Nagrodę Nobla w 1924 roku, opublikowana była między 1904 a 1909 rokiem. Przenosimy się do wsi Lipce.

"Słodkie życie". Co widać w oku ryby?

Marcello chciałby być pisarzem. Chciałby szczęścia i miłości, choć być może to tylko tęsknoty, które już dawno temu przestały mieć się znaczenie. Pracuje jako dziennikarz, piszący do plotkarskiej gazety. Mieszka w najpiękniejszym mieście na świecie, pełnym pałaców, dzieł sztuki, historii, tradycji i ulic tętniących nocnym życiem. W „Państwie Filozofów” poszukamy słodkiego życia. Film Federico Felliniego ”La dolce vita” miał premierę w 1960 roku.
Więcej