Radio Kraków

Wyczesane rozmowy


RSS

Nie mydlimy oczu, nie owijamy w bawełnę, nie nabieramy wody w usta, lecz otwarcie mówimy o zawiłościach językowych. Dr Artur Czesak, językoznawca przeczesuje słowniki, a Wiola Gawlik pyta, czasem rzucając mu kłody pod nogi. Wszystko po to, by rozwikłać najbardziej tajemnicze zagadki słowne.

Podcasty

Babie lato

  • calendar_today Piątek, 2019.09.06
Skąd wyraz "baba" w związku frazeologicznym "babie lato"? Siwe włosy, len, ale i jesień życia przywodzą na myśl włókna pajęcze, ale właściwy trop wskaże językoznawca dr Artur Czesak w rozmowie z Wiolettą Gawlik.

Deszcz i dżdżownica

  • calendar_today Piątek, 2019.08.30
Co wspólnego ma dżdżownica z deszczem, prócz istotnego faktu, że w czasie deszczowej pogody wychodzi na powierzchnię ziemi? Na to pytanie odpowiedzi szukają dr Artur Czesak i Wioletta Gawlik, analizując słowo "deszcz".

Klimat

  • calendar_today Piątek, 2019.08.23
Słowo "klima" nie jest neologizmem. Istniało już w XVIII wieku i oznaczało: dział ziemi od równika ku biegunom. Kiedy rodzaj żeński zmienił się na męski? Dlaczego klimat mylony jest ze słowem "pogoda"? Co dzisiaj oznacza słowo "klimat"? Na te pytania odpowiedzi szukają dr Artur Czesak i Wioletta Gawlik.

Skąd zmiana znaczenia słowa ferie?

  • calendar_today Piątek, 2019.08.16
W wakacyjnym wydaniu cyklu "Wyczesane rozmowy" poruszamy dziś temat ferii - nie zimowych, lecz letnich. Pochodzące z łaciny słowo "feriae" dziś oznacza czas wolny od nauki szkolnej, choć pierwotnie określało czas przeznaczony na obrzędy religijne. Dlaczego semantyka uległa zmianie? Wyjaśni to dr Artur Czesak z którym rozmawia Wioletta Gawlik.

Uzdrowisko

  • calendar_today Piątek, 2019.08.09
Czym uzdrowisko różni się od sanatorium? Dlaczego poloniści nie lubią słowa kurort? Czy w resorcie można wypocząć? Odpowiedzi na te pytania poznamy w rozmowie dr Artura Czesaka i Wioletty Gawlik. Dziś w wakacyjnym cyklu "Wyczesane rozmowy" biorą oni na tapet słowo uzdrowisko.

Wakacje, wywczasy i wolność

  • calendar_today Piątek, 2019.08.02
Wakacje to słowo wywodzące się z łaciny. Dlaczego jednak jest dziś bardziej popularne niż rodzime wywczasy? Tę tajemnicę odkrywają Wioletta Gawlik i dr Artur Czesak.

Lato, latoś, nowolatki

  • calendar_today Piątek, 2019.07.26
Lato, lato, co ty na to... Lato - słowo stare i często dziś używane jest niewiadomego pochodzenia. Jak to możliwe, że lingwiści tego nie zbadali? Tego dowiemy się z rozmowy Wioletty Gawlik i językoznawcy dr Artura Czesaka.

Motyle w brzuchu

  • calendar_today Piątek, 2019.07.19
Motyle w brzuchu odczuwają wszyscy zakochani, ale skąd te motyle w języku? Tego dowiemy się z rozmowy dr Artura Czesaka, językoznawcy i Wioletty Gawlik.

Jedziemy na wczasy - czyli dokąd?

  • calendar_today Piątek, 2019.07.05
Jedziemy na wczasy w wakacyjnym cyklu "Wyczesane rozmowy". Na wczasy, czyli dokąd? Czy powszechny chillout to inaczej wczasy? Czy słowo "weekend" można zastąpić wyrazem "wyraj"? Pytań wiele, dlatego na językowe poszukiwania odpowiedzi zapraszają dr Artur Czesak i Wioletta Gawlik.

Stopy wody pod kilem

  • calendar_today Piątek, 2019.06.28
Pomyślnych wiatrów najczęściej życzymy żeglarzom. Jednak, choć nie jesteśmy narodem żeglarskim, mówimy też "Stopy wody pod kilem". Dziś ten związek frazeologiczny rozkładają na czynniki pierwsze dr Artur Czesak i Wioletta Gawlik.

Wystrychnąć na dudka

  • calendar_today Piątek, 2019.06.21
Upupa epops, czyli dudek, to ptak barwny z wyglądu i zachowania. Niestety, w języku nie ma dobrej prasy. Wystrychnąć kogoś na dudka - dziś analizują ten frazeologizm dr Artur Czesak i Wioletta Gawlik.

Mecyje

  • calendar_today Piątek, 2019.06.14
Słowo "mecyje" trafiło do języka polskiego z języka jidysz. Oznacza ono coś nadzwyczajnego, wartego uwagi, choć często wypowiadane jest sarkastycznie. Na tapet biorą je dziś dr Artur Czesak, językoznawca i Wioletta Gawlik.

Kocie łby

  • calendar_today Piątek, 2019.06.07
Czym są kocie łby? Dlaczego kocie, a nie psie? Skąd pochodzi ten związek frazeologiczny? Na te pytania odpowiada dr Artur Czesak, językoznawca, a pyta Wioletta Gawlik. Pod lupę w cyklu "Wyczesane rozmowy" bierzemy dziś "kocie łby".

Iść po linii najmniejszego oporu

  • calendar_today Piątek, 2019.05.31
Iść po linii najmniejszego oporu, czy iść po najmniejszej linii oporu? Wątpliwości co do używania poprawnej formy tego popularnego wyrażenia wciąż jest sporo, dlatego do tematu wracają dziś dr Artur Czesak, językoznawca i Wioletta Gawlik.

Na cykl "Wyczesane rozmowy" zapraszamy już za tydzień.

Czarno na białym

  • calendar_today Środa, 2019.05.22
O frazeologizmie "czarno na białym" (lub "czarne na białym") rozmawiają Wioletta Gawlik i dr Artur Czesak.

Życie na kocią łapę

  • calendar_today Piątek, 2019.05.17
Żyją na kocią łapę, czyli w związku nieformalnym. Dlaczego jednak mówimy na kocią łapę, a nie na psią - jak w języku czeskim? Wyjaśnia to dr Artur Czesak w rozmowie z Wiolettą Gawlik.

Zrobić kogoś w balona czy w konia

  • calendar_today Piątek, 2019.05.10
Zrobić kogoś w balona lub zrobić kogoś w konia - czy to synonimiczne związki frazeologiczne, czy nie? Naszych radiowych przeczesywaczy słowników to dziś zastanowiło, a nawet podzieliło. Dr Artur Czesak, językoznawca i Wioletta Gawlik zapraszają na cykl "Wyczesane rozmowy".

Szpakami karmiony

  • calendar_today Piątek, 2019.04.26
Dawniej szpaki hodowano. Ceniono je za inteligencję i umiejętności mimetyczne. A co oznacza frazeologizm "Szpakami karmiony"? Tego dowiemy się z rozmowy Wioletty Gawlik i dr Artura Czesaka.

Robić coś na czyjąś modłę

  • calendar_today Czwartek, 2019.04.18
Robić coś na czyjąś modłę - czy związek frazeologiczny ma coś wspólnego z modlitwą? Tego starała dowiedzieć się Wioletta Gawlik w rozmowie z dr. Arturem Czesakiem.

Czeski błąd

  • calendar_today Piątek, 2019.04.12
Zdarzyło się państwu napisać "dal" zamiast "dla"? Albo "mazrec" zamiast "marzec"? Jeśli tak, to zdarzył się państwu "czeski błąd". Czym jest czeski błąd i czym różni się od metatezy? Tego starała dowiedzieć się Wioletta Gawlik w rozmowie z dr Arturem Czesakiem.

Wciągnąć żółtko

  • calendar_today Piątek, 2019.04.05
Po zmianie czasu, która miała miejsce w miniony weekend, na pewno wielu z nas "wciągało żółtko". Czy chodzi o wypijanie surowego jajka w celu pozbycia się chrypki, czy inne jest znaczenie tego związku frazeologicznego? Tego starała dowiedzieć się Wioletta Gawlik w rozmowie z dr Arturem Czesakiem.

Szyć buty

  • calendar_today Piątek, 2019.03.29
Szyć buty oznacza zdradę. Skąd jednak taka etymologia? Tego dowiemy się z rozmowy dr Artura Czesaka i Wioletty Gawlik.

"Być na cyku"

  • calendar_today Piątek, 2019.03.22
Wioletta Gawlik i dr Artur Czesak podejmują związek frazeologiczny "Być na cyku", który wskazuje na alkoholowe upojenie, ale i strach. Skąd taka etymologia? Posłuchajmy.

Austriackie gadanie

  • calendar_today Piątek, 2019.03.15
W Wyczesanych rozmowach pojawia się związek "Austriackie gadanie", czyli bez sensu i na próżno. Czy to oznacza, że etymologia łączy się z Austriakami? Odpowiedzi na to pytanie poszukuje Wioletta Gawlik, a dr Artur Czesak wertuje słowniki.

Szukamy drugiej połowy

  • calendar_today Piątek, 2019.03.08
W Dniu Kobiet w cyklu "Wyczesane rozmowy" poszukujemy drugiej połowy. Skąd wziął się związek frazeologiczny "Szukać drugiej połowy" - powiedzą dr Artur Czesak, językoznawca i Wioletta Gawlik.

Dlaczego przysługa może być niedźwiedzia?

  • calendar_today Piątek, 2019.03.01
Wyświadczyć komuś niedźwiedzią przysługę oznacza szkodliwe działanie w dobrej intencji, ale skąd wziął się ten związek frazeologiczny? Tego starają dowiedzieć się Wioletta Gawlik i dr Artur Czesak, językoznawca - przeczesując słowniki.

Zbijać bąki

  • calendar_today Piątek, 2019.02.22

Dlaczego rozpacz jest czarna?

  • calendar_today Piątek, 2019.02.08
Melancholia, smutek potęgowane przez czerń, dają czarną rozpacz. Mówimy - ktoś pogrążył się w czarnej rozpaczy, czarna rozpacz kogoś ogarnia, to już zupełnie czarna rozpacz. A dlaczego rozpacz jest czarna? O to dr Artura Czesaka pyta Wioletta Gawlik.

Wziąć coś na tapet, czy wziąć coś na tapetę?

  • calendar_today Piątek, 2019.02.01
Wziąć coś na tapet, czy wziąć coś na tapetę? Który z tych zwrotów jest poprawny i czym jest owy tapet? Tego starała dowiedzieć się Wioletta Gawlik w rozmowie z dr. Arturem Czesakiem.

Komu odbiła palma?

  • calendar_today Piątek, 2019.01.18
Co to jest szajba? Co kryje się pod zwrotem "odbiła komuś palma"? Co było najpierw - palma, czy szajba? Na pytania odpowiedzi szukają dr Artur Czesak, językoznawca i Wiola Gawlik.

Kim jest dzban?

  • calendar_today Piątek, 2019.01.11
Po rozstrzygnięciu plebiscytu na młodzieżowe słowo roku 2018 wiemy już, że słowo DZBAN było najczęściej używane przez młodzież. Stąd w dzisiejszym cyklu "Wyczesane rozmowy" dowiemy się co oznaczają określenia - Ty, dzbanie, ty dzbaniaro. Zapraszają dr Artur Czesak, językoznawca i Wiola Gawlik.

 

 

Wigilia - co to właściwie oznacza?

  • calendar_today Piątek, 2018.12.21
Święta już tuż, tuż, dlatego w cyklu "Wyczesane rozmowy" badamy słowo "wigilia". Jaka jest jego etymologia i co właściwie oznacza? Dlaczego używamy go tylko w czasie świątecznym, a nie mówimy w wigilię urodzin? Na te pytania odpowiada dr Artur Czesak, językoznawca, a pyta Wiola Gawlik.

Prosto z mostu

  • calendar_today Piątek, 2018.12.14
Co oznacza związek frazeologiczny "Prosto z mostu"? Jak połączyć most i dosadność? Dlaczego z mostu? Na te pytania odpowiada dr Artur Czesak językoznawca, a pyta Wiola Gawlik

Zagiąć parol, czyli?

  • calendar_today Poniedziałek, 2018.12.10
Dr Artur Czesak, językoznawca przeczesuje słowniki, by znaleźć odpowiedź, a pyta Wiola Gawlik.

Kaczka dziennikarska to to samo co fakenews?

  • calendar_today Piątek, 2018.11.30
O kaczce dziennikarskiej w cyklu "Wyczesane rozmowy" rozmawiają dr Artur Czesak i Wiola Gawlik.

Kapuściana głowa

  • calendar_today Piątek, 2018.11.23
O, kapusta! Głowa pusta, czyli o kapuścianej głowie rozmawiają dr Artur Czesak i Wiola Gawlik.

Wyczesane rozmowy z dr. Arturem Czesakiem w Przed hejnałem w piątki po godz. 9!

Wyprowadzać w pole

  • calendar_today Piątek, 2018.11.16
Ktoś wyprowadził nas w szczere pole - czyli oszukał, zdradził, omylił. Czasami oznacza też rozmówcę, który nas przechytrzył, wyciągając od nas tajemnicę. Posłuchajcie dr. Artura Czesaka

Łut szczęścia

  • calendar_today Piątek, 2018.11.16
Łut to dużo czy mało? Można zapytać jubilera, ale czy szczęście da się zważyć? Posłuchajcie dr. Artura Czesaka.

Nie zasypiać gruszek w popiele

  • calendar_today Piątek, 2018.11.16
Nie chodzi o zasypywanie, ale o... zasypianie podczas prażenia gruszek, czyli ich spopielenie. Nie przegapiajmy okazji, by się dokształcić - posłuchaj dr. Artura Czesaka

Nawijać makaron na uszy

  • calendar_today Piątek, 2018.11.16
Koloryzowanie, wmawianie, rolowanie, ściemnianie, zwodzenie, zmyślanie - a dlaczego makaron i dlaczego uszy? Oto tajemnica języka - posłuchajcie dr. Artura Czesaka.

Być solą ziemi

  • calendar_today Piątek, 2018.11.09
Dlaczego lubimy solić w języku? Wyjaśnia dr Artur Czesak.

Wrzucić kamyczek do ogródka

  • calendar_today Piątek, 2018.11.09
Można komuś rzucić kłodę pod nogi, kopać pod kimś dołki albo... wrzucić kamyczek do ogródka. Posłuchajcie dr. Czesaka.

Szary koniec

  • calendar_today Piątek, 2018.10.19
Dlaczego koniec jest szary, a nie na przykład czarny lub niebieski?

Opowiadać farmazony

  • calendar_today Piątek, 2018.10.19
Farmazony, czyli brednie, bzdury, głupoty. Jak to słowo znalazło się w polskim słowniku? Posłuchajcie dr. Artura Czesaka.

Na bakier

  • calendar_today Piątek, 2018.09.07
Na bakier można nosić kapelusz ale można też "być z czymś na bakier". Oba frazeologizmy dotyczą podobnej życiowej sytuacji...