Radio Kraków

Słownik słów nowych i zapomnianych


RSS Spotify Google Podcast

Przypominamy słowa stare, które wyszły już z powszechnego użycia, choć często żyją dzięki dziadkom czy rodzicom. Budzą rozrzewnienie, przenoszą w dawne czasy, zachęcają do wspomnień. Bo czy ktoś powie dziś "sagan" na elektryczny czajnik, albo "szabaśnik", gdy wkłada coś do piekarnika? A pantalony, szlafmyce, gipiury? Ale oddamy też głos nastolatkom. Dlaczego tworzą nowe słowa i czy rodzice i dziadkowie powinni używać tych wyrazów? Jak długo żyje słowo i kiedy na stałe wchodzi do języka? Zaprasza Marzena Florkowska.

Podcasty

Szapoklak czyli kapelusz mechaniczny

Cylindry o specjalnej konstrukcji, dzięki której można było złożyć je na płasko. Popularne w XIX wieku we Francji i także w Polsce. Noszone na bale, ale stanowiły także element stroju kominiarza. Gościem Marzeny Florkowskiej jest Agnieszka Lisak, autorka książki "Życie towarzyskie w XIX wieku".

W niedzielę 24.07. o godz. 15.00  Muzeum Krakowa zaprasza na wykład Agnieszki Lisak "Tańce, bale i towarzyskie skandale w XIX wieku".
 

Jour fix czyli cotygodniowe spotkanie na salonach

Przyjmują co wtorek i mają nadzieję, że pan raczysz zaszczycić ich swoją obecnością. Każdy dzień tygodnia należał do innej damy,  a te konkurowały ze sobą "na salony" starając się  przyciągnąć śmietankę towarzyską miasta. 

Gościem Marzeny Florkowskiej jest Agnieszka Lisak, autorka książki "Życie towarzyskie w XIX wieku". 

W sobotę 16.07. o godz. 11.00 Muzeum Krakowa zaprasza na spacer "Życie towarzyskie Krakowa x XIX wieku", który poprowadzi Agnieszka Lisak. Spotkanie w Krzysztoforach.

Sztubak

Sztubacka miłość i sztubacki żart, czyli coś wakacyjnego ze szkołą w tle. O tym słowie i różnych jego odcieniach - Marzena Florkowska.

Spotykamy ancymona, andrusa, dożarciucha, ciurmoka, ale także klawego gościa.Bo na polu wszystko może się zdarzyć.

Marzena Florkowska i krakowskie słowa na wakacje.

Kaligrafia

Dziś o kaligrafii, a wszystko w związku z warsztatami kaligraficznymi "Napisz to pięknie z Mickiewiczem"
czyli piszemy cytaty z Mickiewicza pismem z epoki. O znaczeniu kaligrafii dla rozwoju mózgu rozmawiają mistrzyni kaligrafii Anna Jeziorna i Marzena Florkowska.

Genealogia czyli wiedza o rodzie

9 czerwca obchodzony jest na świecie jako Dzień Archiwów  Stąd pytanie o słowo nie używane na co dzień - genealogia. Co ono oznacza i czy nowoczesne technologie wychodzą nam z pomocą? Z prof. Wojciechem Krawczukiem, historykiem, archiwistą, dyrektorem Archiwum Narodowego w Krakowie rozmawia Marzena Florkowska

Piecyk do nagrzewania żelazek

Piecyk do nagrzewania żelazek - to przedmiot bardzo rzadki, a w dodatku spotkać go można było w miejscach, w których wiele kobiet zajmowało się prasowaniem. Dziś można taki przedmiot oglądać w Muzeum Etnograficznym w Krakowie na wystawie „POWERBANK / siła kobiet” . Rozmawiają kuratorka wystawy Dorota Majkowska-Szajer i Marzena Florkowska

Halka i ciasnocha

Po Dniu Mamy rozmawiamy o damskiej bieliźnie. I pojawiają się takie słowa jak  halka albo ciasnocha. Rozmawiają Monika Dudek – etnolożka, regionalistka, pieśniarka i tancerka oraz kolekcjonerka strojów krakowskich i Marzena Florkowska.

Motanki

Stwórz Motankę i Zaplątaj Dobro.

Fundacja Darem Dalej razem z Wojewódzką Biblioteką Publiczną w Krakowie organizuje warsztaty tworzenia ukraińskich lalek motanek.

Gościem Marzeny Florkowskiej jest Marlena Wanat-Jarząb, współzałożycielka Fundacji Darem Dalej.

Matura czyli czas maglowania

Maglowanie w czasie matury czy zbliżających się egzaminów. Czasem rodzice też maglują swoje dorastające dzieci chcąc dowiedzieć się czegoś o ich życiu prywatnym. O trochę zapomnianym słowie "maglowanie" rozmawiają Dorota Majkowska-Szajer z Muzeum Etnograficznego w Krakowie, współautorka książki "Słowa do rzeczy" i Marzena Florkowska.

Gorset, katanka, żupan, rańtuch

Elementy stroju ludowego. Zobaczymy je podczas procesji św. Stanisława czy procesji Bożego Ciała, gdy wiele kobiet ubierze właśnie stroje regionalne. Rozmawiają Monika Dudek – etnolożka, regionalistka, pieśniarka i tancerka oraz kolekcjonerka strojów krakowskich i Marzena Florkowska.

Kokarda, kotylion czy wstążka?

W Dniu Konstytucji 3 maja wiele osób używa barw narodowych. Jak to robić właściwie i jaka terminologia tu obowiązuje: kokarda, kotylion czy wstążka?  Rozmawiają pułkownik w stanie spoczynku Marek Kwiecień z Polskiego Towarzystwa Weksylologicznego, czyli zajmującego się chorągwiami, i Marzena Florkowska.

Trzeba harować jak wół, bo bez pracy nie ma kołaczy

Skąd wzięły się określenia "harować jak wół" i "bez pracy nie ma kołaczy"? Dlaczego wół jest symbolem pracowitości, a kołacz  owocem pracy? Rozmawiają Dorota Majkowska-Szajer z Muzeum Etnograficznego w Krakowie, współautorka książki "Słowa do rzeczy" i Marzena Florkowska.

Brustasza i butonierka

Goździk w butonierce i poszetka w brustaszy - to elementy podkreślające styl. Rozmawiają Wojciech Wocław, znawca zasad dobrego wychowania, autor książek "Savoir-vivre, czyli jak ułatwić sobie życie" oraz "Etykieta w biznesie, czyli jak ułatwić sobie życie w pracy" i Marzena Florkowska. 

Pucheroki

W Niedzielę Palmową w samo południe na Rynku w Bibicach odbywa się gminny przegląd pucheroków - szczególna atrakcja dla dzieci. I stąd dziś to zapomniane już słowo PUCHEROK. Rozmawiają Marek Płachta, dyrektor Centrum Kultury, Promocji i Rekreacji w Zielonkach, które jest organizatorem konkursu i Marzena Florkowska

Dobra szajba

Wg Słownika Języka Polskiego w potocznym rozumieniu szajba to mania, obłęd, szał, szaleństwo, wariactwo, dziwactwo. Ale szajba ma też drugie, techniczne znaczenie i określa krążek z otworem, który podkłada się pod główkę śruby lub pod nakrętkę. Temu słowy szajba młodzież nadaje nowe znaczenie tworząc projekt "Dobra szajba" w ramach Olimpiady Zwolnieni z Teorii.

Kaboszon, rant, zapona

Określenia związane z biżuterią. Kaboszon to słowo, które pochodzi od francuskiego cabochon i oznacza główkę od szpilki. W odniesieniu do biżuterii określa kamienie szlifowane na gładko, w przeciwieństwie do kanciastych rantów. Takie kamienie mogły pojawiać się w zaponach czyli ozdobnych klamrach albo agrafach, którymi spinano płąszcze czy peleryny.

Gościem Marzeny Florkowskiej jest Michał Hankus z Muzeum Krakowa.

Sposób na sukces – Błyszczeć jak diament czyli Święto kamienicy Hipolitów. W niedzielę 27.03. oprowadzanie po miniekspozycji, warsztaty artystyczne oraz wykład.

Więcej TUTAJ

Biżuteria patriotyczna

Od początku wojny w Ukrainie wiele osób nosi niebiesko-żółte wstążeczki czy też kokardki na znak solidarności. Stąd aktualne staje się określenie znane dobrze z historii mianowicie biżuteria patriotyczna. Z Michałem Hankusem z Muzeum Krakowa Kamienicy Hipolitów rozmawia Marzena Florkowska.

Słowniczek polsko-ukraiński

Podstawowe słowa w języku ukraińskim będą potrzebne także dzieciom i młodzieży, bo już w szkołach pojawiają się ich rówieśnicy z Ukrainy. U nas lekcja kilku zwrotów, a nauczy ich Orest, który przejechał z Kijowa z mamą i siostrą. Rozmawia Marzena Florkowska.

W Punkcie informacyjnym dla Obcokrajowca w Krakowie są dostępne ukraińsko-polskie rozmówki dla uchodźców z Ukrainy. Słownik został stworzony przez pracowników Punktu informacyjnym. Można go odebrać w Punkcie przy ul. Daszyńskiego 22.

Słownik można także pobrać w formie pdf TUTAJ

Śledziówka

Przed nami, już we wtorek,  śledziówka. Ale dlaczego ten dzień tak się nazywa? Dlaczego śledź jest symbolem końca karnawału? Z Małgorzatą Oleszkiewicz, kustoszem Muzeum Etnograficznego w Krakowie rozmawia Marzena Florkowska