Radio Kraków

Słownik słów nowych i zapomnianych


RSS Spotify Google Podcast

Przypominamy słowa stare, które wyszły już z powszechnego użycia, choć często żyją dzięki dziadkom czy rodzicom. Budzą rozrzewnienie, przenoszą w dawne czasy, zachęcają do wspomnień. Bo czy ktoś powie dziś "sagan" na elektryczny czajnik, albo "szabaśnik", gdy wkłada coś do piekarnika? A pantalony, szlafmyce, gipiury? Ale oddamy też głos nastolatkom. Dlaczego tworzą nowe słowa i czy rodzice i dziadkowie powinni używać tych wyrazów? Jak długo żyje słowo i kiedy na stałe wchodzi do języka? Zaprasza Marzena Florkowska.

Podcasty

Czym jest komunikacja niewerbalna?

Szukamy coraz bardziej wymyślnych i skomplikowanych słów dla określenia naszych emocji, a zapominamy, że czasem najlepszym sposobem na porozumienie jest rozmowa bez słów. O komunikacji niewerbalnej z dr Małgorzatą Majewską z Instytutu Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej UJ rozmawia Marzena Florkowska.

Młodzieżowe Słowo Roku

Co roku w  w plebiscycie PWN wybierane jest Młodzieżowo Słowo Roku, W tym roku zgłoszono 2,5 tysiąca wyrażeń, a w ostatnich dniach poznaliśmy finałową dwudziestkę. Zwycięzcę plebiscytu na Młodzieżowo Słowo Roku poznamy w grudniu, a już teraz można oddać swój głos: https://sjp.pwn.pl/mlodziezowe-slowo-roku/plebiscyt-pwn-mlodziezowe-slowo-roku;202298.html

O tym, po co nam w ogóle takie młodzieżowe słowa roku rozmawiają dr Małgorzata Majewska z Instytutu Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej UJ i Marzena Florkowska

Z czego robiono chochoły?

20 listopada, jak co roku, w rocznicę ślubu Lucjana Rydla i Jadwigi Mikołajczykówny  w Rydlówce odbyła się uroczystość osadzenia chochoła. Czym jest chochoł i co to słowo oznacza? Rozmawiają dr hab. inż. Zofia Włodarczyk z Katedry Roślin Ozdobnych i Sztuki Ogrodowej  Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie i Marzena Florkowska

Nasze granice

W jaki sposób powinniśmy stawiać wyraźne granice i dawać innym sygnał, gdy je przekraczają? Czym jest syndrom gotującej się żaby? Czy szanując granice dziecka uczymy je także egzekwowania jego praw? Rozmawiają dr Małgorzata Majewska z Instytutu Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej UJ i Marzena Florkowska.

Czym różni się śleboda od wolności?

W kulturze góralskiej śleboda i honor mają fundamentalne znaczenie. Czy jednak śleboda to to samo co wolność? Rozmawiają prof. Maciej Rak z Katedry Historii Języka i Dialektologii Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego i Marzena Florkowska.

Taniec śmierci

Taniec śmierci. To pojęcie ze średniowiecza, które całkiem zostało zapomniane, a ostatni czas pandemii pokazał, że jest ono niezwykle aktualne. Na takie listopadowe rozważania zapraszają dr Wojciech Marcinkowski, kustosz Muzeum Narodowego w  Krakowie w Dziale Sztuki Dawnej i Marzena Florkowska.

Zranieni słowem

Dziś o przemocy słownej, której doznajemy od osób najbardziej kochanych - dzieci, rodziców, małżonka. Dlaczego, choć tak jesteśmy dla siebie ważni, potrafimy się tak boleśnie ranić? O co nam w gruncie rzeczy chodzi? Dr Małgorzata Majewska z Instytutu Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej UJ i Marzena Florkowska

Jak rozmawiać z dziećmi o śmierci i odchodzeniu?

Jakich słów używać? Taką próbę podejmują dr Małgorzata Majewska z Instytutu Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej UJ i Marzena Florkowska

W jaki sposób jedno zdanie może zachęcić do całej lektury?

Jak sprawić, by utwory, które nas rodziców i dziadków zachwycały w dzieciństwie zainteresowały współczesną młodzież? Jak zachęcić do czytania lektur? To pytanie zadaje dziś Marzena Florkowska - a odpowiada dr Małgorzata Majewska z Instytutu Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej UJ.

Bezogonow i małpi gaj

„Nowohucki alfabet – perspektywy” to projekt, którego celem jest stworzenie LEKSYKONU charakterystycznych OKREŚLEŃ dla Nowej Huty. Określeń często zapomnianych. Z Weroniką Śliwiak, pomysłodawczynią projektu rozmawia Marzena Florkowska.

Przetłumaczyć świat

Czy w  tłumaczeniu chodzi o oddanie sensu słów i zdań, czy może o przetłumaczenie świata? Dlaczego dzieła wielokrotnie tłumaczone potrzebują nowych przekładów? Rozmawiają dr Małgorzata Majewska z Instytutu Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej i Marzena Florkowska

Jak powstało słowo "introligator"?

Introligator czyli ten, który wiąże. Ale jak narodziło się to słowo i co ono miało wspólnego z budową książki? Rozmawiają Sylwia Puchałą, introligator z Biblioteki Jagiellońskiej i Marzena Florkowska.

Tercjan czyli woźny szkolny

Czy określenie "tercjan" wzięło się od trzech kwadransów trwania lekcji? Raczej nie. Tak określano tzw, trzecią grupę osób w szkole - po nauczycielach i uczniach, czyli m.in. woźnych. O dawnych obyczajach rozmawiają Grażyna Grzechnik-Correale z Muzeum UJ i Marzena Florkowska.

Czy w rozmowie warto nazywać rzeczy po imieniu?

Czy jednak rodzice powinni zostawić miejsce na niedomówienie, niedosłowność a może i czas na dojrzewanie do trudnych spraw. Rozmawiają dr Małgorzata Majewska z Instytutu Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej UJ i Marzena Florkowska.

Pedel - woźny, portier czy recepcjonista

Pedel czy bedel był bardzo ważną osobą w życiu Uniwersytetu. Nie tylko nosił berła rektorskie, oznajmiał zarządzenia władz uczelni, pilnował porządku, znał wszystkie tajemnice uczelni, ale także odprowadzał studentów do karceru.  O anonimowych, a jakże ważnych postaciach życia akademickiego rozmawiają Grażyna Grzechnik-Correale z Muzeum UJ i Marzena Florkowska.

Jego Magnificencja i Jej Magnificencja

Czyli komu potrzebna jest tytułomania? Czy ty tylko kwestia obyczaju, mody? A może jednak warto wiedzieć, kto jaką funkcję pełni w danej społeczności? Rozmawiają dr Małgorzata Majewska z Instytutu Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej UJ i Marzena Florkowska.

Smalić czy smolić cholewki?

"Bucik wyczyszczony - sukces zapewniony" - mówi popularne powiedzenie. Ale co wspólnego z zalotami ma smolenie czy smalenie cholewek? I co w ogóle te słowa oznaczały? Rozmawiają Dorota Majkowska-Szajer z Muzeum Etnograficznego w Krakowie, współautorka książki „Słowa do rzeczy” i Marzena Florkowska

Słowa o poranku

Jak i czy w ogóle rozmawiać o poranku? Jak nie pospieszać, nie wprowadzać nerwowej atmosfery, a jednak zdążyć na czas? Rozmawiają dr Małgorzata Majewska z Instytutu Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej UJ i Marzena Florkowska

Czy ciasto zastępuje słowa?

Jak rozmawiać z dziećmi? A może zanim padną pierwsze słowa warto ugotować ulubioną zupę, albo upiec ciasto z dzieciństwa? Jak budować wspólną przestrzeń? Dr Małgorzata Majewska z Instytutu Dziennikarstwa, Mediów i Komunikacji Społecznej UJ i Marzena Florkowska

Mieć coś w zanadrzu, za pazuchą czy wyciągnąć asa z rękawa?

Czym było zanadrze albo pazucha i co tam przechowywano? Czy obecnie te wyrażenia mają pierwotne znaczenie?  Rozmawiają Dorota Majkowska-Szajer z Muzeum Etnograficznego w Krakowie, współautorka książki „Słowa do rzeczy” i Marzena Florkowska