Radio Kraków

Podcasty

120 lat temu ukazał się pierwszy odcinek powieści "Chłopów"

120 lat temu - 18 stycznia 1902 roku - w "Tygodniku Ilustrowanym" ukazał się pierwszy odcinek powieści "Chłopi" Władysława Reymonta. Epopeja zaczęła się od słów "Niech będzie pochwalony", nad nimi widniało faksymile autora i tytuł wraz z podtytułem powieści - Władysław Stanisław Reymont "Chłopi" Powieść współczesna, część pierwsza - "Jesień". Z prawej strony, pisana kursywą i drobnym drukiem, znajdowała się dedykacja - Miriamowi, czyli Zenonowi Przesmyckiemu. Powieść była drukowana w odcinkach przez 6 lat - do 26 grudnia 1908 roku. O "Chłopach" w wersji drukowanej i nie tylko - opowie Marcin Golec.

Fenomen lalki Barbie

W Bibliotece Kraków na Osiedlu Bohaterów Września można oglądać wyjątkową wystawę lalek Barbie. To kolekcja Kamila Buratowskiego - uczestnika warsztatów terapii zajęciowej, który w dziesięć lat zgromadził 2 tysiące egzemplarzy. W radiowej lekcji Wiedzy o Społeczeństwie o fenomenie superlalki.

29 rocznica zatonięcia promu Jan Heweliusz

To największa katastrofa morska w powojennej historii polskiej marynarki handlowej. 14 stycznia 2022 roku przypada 29 rocznica zatonięcia, w pobliżu niemieckiej wyspy Rugia na Morzu Bałtyckim, promu Jan Heweliusz. Zginęło 55 osób, w tym 20 marynarzy i 35 pasażerów. Niemieckie i duńskie służby ratownicze uratowały 9 członków załogi. Nie odnaleziono ciał kilku osób. W radiowej Wiedzy o Społeczeństwie przypominamy to tragiczne wydarzenie...

Mobilna Akademia Prawa dla Dzieci i Młodzieży

W Małopolsce powstał specjalny portal akademii prawniczej - tym jednak wyróżnia się na tle innych tego typu stron internetowych, że jest skierowany do najmłodszych. Treści tam zawarte przygotowane są z myślą o przedszkolakach, uczniach szkoły podstawowej oraz średniej. Czy nieznajomość prawa w wieku 6 lat także może zaszkodzić? O tym w radiowym WOS-ie - Agnieszka Wrońska.

Hstoria Orderu Virtuti Militari

Dokładnie 12 stycznia 1832 roku z rozkazu cara Mikołaja I - Order Virtuti Militari został zdegradowany do rangi odznaki. Czym był i jest, a także, dlaczego jego waga jest tak duża, że interweniować musiał car Rosji - o tym Marcin Golec.

Najmłodszym kawalerem Orderu Virtuti Militari jest 14-letni obrońca Lwowa Antoś Petrykiewicz, który zginął 14 stycznia 1919 roku, broniąc swojego rodzinnego miasta. W 1921 roku pośmiertnie został odznaczony Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari. 

Cmentarze wojenne

W radiowym WOS-ie opowiemy o kolejnych historycznych perełkach Małopolski, które odzyskują swój blask. Nasz region jest miejscem spoczynku żołnierzy wielu narodowości, którzy ginęli w walkach i umierali w okopach w czasie I wojny światowej. Od lat trwają prace związane z odnawianiem nekropolii z czasów pierwszej wojny światowej. Tylko w tym roku władze województwa chcą przeprowadzić prace modernizacyjne na ponad 40 cmentarzach wojennych. Wpiszą się one w Szlak Frontu Wschodniego I Wojny Światowej.

130. rocznica urodzin Melchiora Wańkowicza

130 lat temu, 10 stycznia 1892 roku, urodził się Melchior Wańkowicz, wybitny pisarz, publicysta i dziennikarz. Był mistrzem opowieści reportażowej, łączącej fakty z elementami fikcji literackiej. Korespondent wojenny Armii Andersa i uczestnik bitwy pod Monte Cassino. W latach 60. był sygnatariuszem tzw. Listu 34, w którym polscy intelektualiści zaprotestowali między innymi przeciwko narzuconej przez komunistów cenzurze. Zmarł w 1974 roku. Postać przybliży - Marcin Golec.

Abonament RTV

Dzięki tej opłacie Telewizja Polska, Polskie Radio oraz jego regionalne rozgłośnie, w tym Radio Kraków oczywiście mogą realizować misję publiczną. W Radiowym WOS-ie przypominamy o abonamencie RTV. Uspokajamy, tutaj żadnej podwyżki nie ma, wynosi on tyle, ile w roku ubiegłym. Tradycyjnie można skorzystać ze zniżki, płacąc za cały rok z góry. O szczegółach dotyczących tej opłaty - Joanna Porębska

Orszak Trzech Króli, czyli uliczne jasełka organizowane na ulicach polskich miast

Trzej królowie - Kacper, Melchior i Baltazar zmierzają do Stajenki, by pokłonić się Dzieciątku. Uczestnicy orszaku dostają papierowe korony. Po drodze śpiewane są kolędy. W lekcji Wiedzy o Społeczeństwie Magdalena Zbylut-Wiśniewska opowiada o tej stosunkowo młodej tradycji.

Czy sprawdziły się przewidywania wynalazców i aktywistów sprzed stu lat?

Nie będzie już drukowanych gazet ani książek, ludzie będą pracować po dwie godziny dziennie, a alkohol zniknie z powierzchni ziemi - tak sto lat temu ludzie przewidywali, że będzie wyglądało życie w 2022 roku. Na stronach Ilustrowanego Kuriera Codziennego z początku 1922 roku możemy przeczytać przepowiednie ówczesnych wynalazców i aktywistów społecznych. Ile z nich się sprawdziło - o tym w radiowej Wiedzy o Społeczeństwie Tomasz Bździkot.

Likwidacja Międzynarodowego Stowarzyszenia "Memoriał"

We wtorek Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej wydał decyzję o likwidacji Międzynarodowego Stowarzyszenia "Memoriał", które od ponad 30 lat zajmuje się badaniem historii. W środę moskiewski sąd zlikwidowała również część organizacji zajmującej się prawami człowieka. Prawnicy organizacji zapowiedzieli odwołania, a decyzje sądów wywołały ostre reakcje na całym świecie. Dlaczego? O tym w radiowej Wiedzy o Społeczeństwie.

Foodsharing

Według statystyk w Polsce co roku wyrzuca się blisko 5 mln ton jedzenia, z czego prawie 60 procent trafia do kosza w naszych domach. Naprzeciw marnowaniu jedzenia żywności wychodzi inicjatywa foodsharing, która zachęca ludzi do dzielenia się tym, czego sami nie jesteśmy w stanie zjeść. Dzisiejsza lekcja wiedzy o społeczeństwie dotyczyć będzie właśnie idei foodsharingu. Przygotowała ją Monika Boczkowska.

103. rocznica wybuchu Powstania Wielkopolskiego

27 grudnia mija 103. rocznica wybuchu Powstania Wielkopolskiego 1918 roku. Był to zwycięski zryw niepodległościowy Polaków, który doprowadził do wyzwolenia spod władzy niemieckiej niemal całej Wielkopolski. Dziś po raz pierwszy obchodzone jest nowe święto państwowe: Narodowy Dzień Zwycięskiego Powstania Wielkopolskiego. Sejm przyjął ustawę w tej sprawie 1 października (2021), a 28 października jednogłośnie poparł ją Senat. O kluczowym momentach powstania - Marcin Golec.

20 lat temu zmarł Grzegorz Ciechowski

Trudno uwierzyć, że to już 20 lat. 22 grudnia 2001 roku zmarł Grzegorz Ciechowski. Był muzykiem i poetą, liderem Republiki jednego z najważniejszych zespołów lat 80. Wspomnienie artysty przygotowała Magdalena Zbylut-Wiśniewska. We wspomnieniu wykorzystano archiwalne nagrania Polskiego Radia.

Zima bywa nie tylko sroga, ale też bardzo droga

Astronomiczna zima rozpoczęła się o godzinie 16:59, kiedy Słońce przeszło przez punkt Koziorożca. I znalazło się najniżej nad horyzontem. Ale zima zaskoczyła - i przyszła już wczoraj paraliżując ruch drogowy w wielu miejscach Małopolski. Dziś w Radiowej Wiedzy o Społeczeństwie powiemy, jakie procedury obowiązują drogowców i mieszkańców w zimie. 21zimaWOS, w tarnow/bartek i na Q, czas: 4 minuty i 1 sekunda. astranomiczna zima już przyszła o 16:59, a ta kalendarzowa rozpocznie się 22 grudnia czyli jutro. Zima bywa nie tylko sroga, ale też bardzo droga. Odśnieżanie podczas ostatniego sezonu zimowego pod koniec 2019 i na początku 2020 roku w Krakowie kosztowało 50 milionów złotych ! podczas gdy rok wcześniej 8 milionów złotych.

40 lat temu ZOMO przeprowadziło pacyfikację kopalni "Wujek" w Katowicach

40 lat temu ZOMO przeprowadziło pacyfikację kopalni "Wujek" w Katowicach. Zginęło dziewięciu górników a 23 zostało rannych. W trakcie starcia zginęło dziewięciu protestujących: Jan Stawisiński, Joachim Gnida, Józef Czekalski, Krzysztof Giza, Ryszard Gzik, Bogusław Kopczak, Andrzej Pełka, Zbigniew Wilk, Zenon Zając. Najmłodszy z zastrzelonych miał 19 lat.

55. rocznica śmierci Walta Disneya

Podczas swej niemal 45-letniej kariery był producentem prawie 700 filmów, stworzył postacie Myszki Miki, Kaczora Donalda i psa Pluto. 55 lat temu, 15 grudnia 1966 roku, zmarł Walt Disney, amerykański producent i autor filmów animowanych, jeden z największych fenomenów przemysłu rozrywkowego w historii, legenda animacji i filmu. Zdobył rekordową liczbę Oscarów. Był założycielem amerykańskiego Disneylandu i korporacji The Walt Disney Company. Produkowane przez wytwórnię programy telewizyjne dla dzieci i młodzieży docierają do ponad 600 milionów odbiorców w ponad 100 krajach. Jako aktor głosowy wystąpił łącznie w 145 produkcjach. Postać przybliży Marcin Golec

110 lat temu Maria Skłodowska-Curie po raz drugi otrzymała Nagrodę Nobla

110 lat temu, 10 grudnia 1911 roku, polska uczona Maria Skłodowska-Curie po raz drugi otrzymała Nagrodę Nobla, tym razem w dziedzinie chemii - za odkrycie polonu i radu, wydzielenie czystego radu i pracę nad własnościami chemicznymi pierwiastków promieniotwórczych. Po raz pierwszy została uhonorowana Nagrodą Nobla w 1903 roku - w dziedzinie fizyki - wraz z mężem Piotrem Curie i Henrim Becquerelem, za badania nad zjawiskiem promieniotwórczości odkrytym przez Becquerela.

30.rocznica powstania Wspólnoty Niepodległych Państw

30 lat temu, 8 grudnia 1991 roku, przywódcy Białorusi, Ukrainy i Rosji podpisali w białoruskiej części Puszczy Białowieskiej porozumienie powołujące do życia Wspólnotę Niepodległych Państw. Na mocy tego porozumienia oraz w wyniku deklaracji o rozwiązaniu ZSRR, przyjętej 26 grudnia 1991 roku w Moskwie, doszło do rozpadu Związku Radzieckiego. To moment, o którym nie mogły nawet marzyć całe pokolenia krajów w orbicie powojennych wpływów ZSSR. Wspólnota Niepodległych Państw to dziś regionalne ugrupowanie integracyjne, nieodgrywające większej roli na arenie międzynarodowej. O szczegółach - Marcin Golec.

Rocznica urodzin autora najsłynniejszego polskiego elementarza

140 lat temu, 7 grudnia 1881 roku, urodził się Marian Falski, pedagog i działacz oświatowy, autor wielokrotnie wznawianego, najpopularniejszego polskiego elementarza XX wieku pod tytułem "Nauka czytania i pisania". Podręcznik nazywany elementarzem Falskiego, został wydany po raz pierwszy w 1910 roku. Od razu zyskał uznanie nauczycieli i rodziców.