Radio Kraków

Podcasty

Grafen w medycynie regeneracyjnej

Nowoczesna inżynieria tkanki kostnej odchodzi od tradycyjnych metod leczenia i wprowadza innowacyjne podejście do regeneracji kości, wykorzystujące trójwymiarowe rusztowania tkankowe ściśle odwzorowujące naturalną macierz zewnątrzkomórkową. Dlaczego? Bo implanty wykonywane z metali nie mają odpowiednich właściwości bioaktywnych i antybakteryjnych. Na całe szczęście takie rusztowania można wytwarzać z wykorzystaniem szerokiej gamy materiałów: ceramiki, materiałów polimerowych stopów metali oraz kompozytów. Naukowcy z Instytutu Mikroelektroniki i Fotoniki sieci badawczej Łukasiewicz innowacyjnie wykorzystują grafen płatkowy. Mówi dr inż Adrian Chlanda.

Co mowią o nas nasze ścieki?

Pokaż swoje ścieki, a naukowcy powiedzą co zażywasz lub co się truje. Wstępne wyniki, prowadzonych od dwóch lat badań wskazują, że mieszkańcy Krakowa są narażeni na trujące wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne. Wchodzą one w skład zanieczyszczeń powietrza, pochodzą ze spalania paliw stałych i transportu. "Ścieki traktujemy jak zbiorczą próbkę moczu" - powiedziała prof. Katarzyna Styszko z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.

Jak rozpoznać deepfake?

Mogą wpływać na wyniki wyborów, eskalować konflikty i podsycać niepokoje społeczne. Na Politechnice Krakowskiej trwają prace nad wykrywaczem deepfake’ów w treściach wideo, audio i obrazach. To nieprawdziwe informacje, które rozprzestrzeniają się wirusowo zazwyczaj poprzez media społecznościowe bądź kanały medialne niezbyt dbające o weryfikację źródeł informacji. Mogą być narzędziem cyberprzestępstw, a także politycznych i społecznych manipulacji. Mówi prof. Michał Bereta

Czy wirusy rządzą światem?

Niektóre wirusy współcześnie dręczące człowieka są dla nas całkowicie nowe. Inne są słabo poznane i egzotyczne. Rinowirusy – główna przyczyna sezonowego przeziębienia, to starzy towarzysze człowieka. Szacuje się, ze każdy z nas spędzi w łóżku co najmniej rok życia z powodu przeziębienia. Hipokrates, lekarz ze starożytnej Grecji za przeziębienie obwiniał brak równowagi humorów, płynów wypełniających ciało. 2 tysiące lat później nasza wiedza o przyczynach przeziębienia wcale nie była pełniejsza. Naukowcy i lekarze zmagają się z wirusami od tysięcy lat. Z jednymi wygrywają, z innymi przegrywają. Szczepionki zawsze były ich dobrym sprzymierzeńcem.

Słowo „wirus” pierwotnie oznaczało albo życiodajna substancję, albo zabójczy jad – przypomina Carl Zimmer w książce "Planeta wirusów”.  Jego zdaniem w wypadku wirusów „kreacja i destrukcja tworzą jedno”.

Z dr hab.Szymonem Drobniakiem z UJ rozmawiała Ewa Szkurłat.

Projekt polskich studentów ostrzega kierowców przed wtargnięciem zwierząt na drogę

Projekt polskich studentów najlepszy w Europie! Sensideer to system inteligentnego ostrzegania o możliwości pojawienia się zwierząt w pobliżu leśnych odcinków dróg. Umożliwi kierowcom uniknięcie kolizji. “W Europie znajduje się blisko 100 tys. kilometrów dróg wysokiego ryzyka, na których dochodzi do wypadków (kolizji) z dzikimi zwierzętami, w których rocznie poszkodowanych zostaje co najmniej 30 tys. osób” - mówi Maciej Skorupski z Wydziału Inżynierii Materiałowej i Ceramiki Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.

Choroba ukryta w głosie

Analiza mowy może pomóc w diagnostyce chorób neurodegeneracyjnych. Naukowcy dzięki rejestracji głosu mogą wychwycić pauzy, jego ściszenie czy spowolnienie, których ludzkie ucho nie jest w stanie usłyszeć. Do nagrań wykorzystywane są specjalistyczne mikrofony kierunkowe i smartfony z matrycami mikrofonowymi. Nawet prosta infekcja czy stan zapalny mają wpływ na długość fal naszego głosu - powiedziała dr Daria Hemmerling z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.

Badania metanu na Syberii

Dotychczasowe prognozy wykazywały, że gazy cieplarniane pochodzące z topnienia wiecznej zmarzliny do 2100 roku przyczynią się „jedynie” o około 0,2 stopnia Celsjusza do globalnego ocieplenia. To założenie będzie musiało być teraz zweryfikowane. Przesłanki ku temu dają badania przeprowadzone przez prof. Jarosława Majkę z AGH w Krakowie, prof. Nikolausa Froitzheima z Uniwersytetu w Bonn oraz dra. Dmitrija Zastrozhnova z Rosyjskiego Geologicznego Instytutu Badawczego z Sankt Petersburga.

Odkurzanie dzwonu czyli przegląd techniczny "Zygmunta"

Odkurzacz, woda z płynem do mycia i smar - dzwon "Zygmunt" potrzebuje również takich rzeczy, aby dobrze się prezentować i dumnie dzwonić To nie tylko narodowy artefakt, ale również mechanizm, który rządzi się swoimi prawami. Rządzą nim prawa fizyki, ulega warunkom atmosferycznym i wymaga - jak każde urządzenie - regularnej konserwacji. Jakich smarów potrzebuje? Ile śrub go podtrzymuje? O tym opowiada inż. Andrzej Bochniak - starszy dzwonnik i mechanik dzwonu.

Dr Sebastian Glatt - laureatem nagrody NCN

Zgłaszający do nagrody wskazali aż cztery główne osiągnięcia laureata: ustalenie struktury przestrzennej i mechanizmu działania kompleksu białkowego Elongator, opisanie mechanizmu modyfikacji tRNA przez kompleks elongatora, strukturalną i funkcjonalną charakterystykę eukariotycznych kompleksów modyfikujących tRNA, określenie struktury i funkcji składników kompleksu elongatora, a także powiązanie ich mutacji z powstawaniem zaburzeń neurorozwojowych i neurodegeneracyjnych. Dr hab. Sebastian Glatt ukończył studia i obronił doktorat na Uniwersytecie Wiedeńskim. Prowadził badania w Europejskim Laboratorium Biologii Molekularnej w Heidelbergu. Od 2015 pracuje w MCB UJ, kieruje także zespołem laboratoryjnym Cryo-EM przy Krajowym Centrum Kriomikroskopii Elektronowej. Zainicjował bardzo owocną współpracę z naukowcami z innych ośrodków w Polsce, Niemczech, Francji, Belgii, Szwajcarii i Australii.

Nagroda Narodowego Centrum Nauki za 2020 r.

NCN wręcza nagrody wybitnym młodym naukowcom w trzech dziedzinach: nauki humanistyczne, społeczne i o sztuce, nauki o życiu oraz nauki ścisłe i techniczne. Jednym z wyróżnionych, który otrzyma "Polskiego Nobla" jest prof. Wojciech Fendler z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. Naukowiec bada ekspresję mikroRNA przez promieniowanie jonizujące i stara się ustalić bezpieczne i skuteczne dawki w radioterapii pacjentów cierpiących na choroby nowotworowe. Z prof. W. Fendlerem rozmawiała Joanna Gąska.

Narodowe Centrum Nauki ma 10 lat.

W ciągu dekady ogłosili 200 konkursów, przyznali ponad 23 tys. grantów i przekazali w ręce naukowców prawie 11 mld zł. 9 i 10 września Narodowe Centrum Nauki zacznie świętować swoje urodziny. Instytucja została powołana do wspierania działalności naukowej w zakresie badań podstawowych, czyli takich, których celem jest zdobywanie nowej wiedzy o podstawach zjawisk i obserwowalnych faktów, bez nastawienia na bezpośrednie zastosowanie komercyjne. Dlaczego warto wspierać badania podstawowe? Ewa Szkurłat zapytała o to prof. Zbigniewa Błockiego, dyrektora Narodowego Centrum Nauki

Czysta Wisła

W wyprawie "Czysta Wisła – Why Not" uczestniczą badacze ze Śląskiego Centrum Wody płynący łódką - laboratorium oraz ok. 70 kajakarzy, którzy zmieniają się co cztery godziny spływu. Swoją przygodę zaczęli w niedzielę rano pod zaporą w Goczałkowicach. Do Gdańska chcą dotrzeć 31 lipca.

Krewetki w kosmosie

Ładunek badawczy rakiety skonstruowanej przez studentów z koła naukowego AGH Space Systems zdobył 2. miejsce w konkurencji SDL Payload Challenge, organizowanej przez Space Dynamics Laboratory - jednego z głównych wykonawców projektów NASA. Tegoroczny eksperyment dotyczył wpływu środków uspokajających na kondycję krewetek podczas lotu rakietą. Krewetki są gatunkiem idealnym do zastosowania w systemach hydroponicznych, które mogą zostać wykorzystane na Marsie do uprawy roślin spożywczych. Ponieważ transport rakietą może wywołać u zwierząt znaczny stres, testowana była możliwość zastosowania środków uspokajających podczas lotu. Takie działanie ma  zapewnić zwierzętom większy komfort i zadbać o ich kondycję po lądowaniu.
Z Dagmarą Stasiowską i Piotrem Sławęckim z AGH Space Systems rozmawiała Ewa Szkurłat

Sonifikacja obrazu wg prof. Marka Chołoniewskiego

Dźwięk i światło to fale – mechaniczne i elektromagnetyczne. Można zbudować pomiędzy nimi pomost, przetworzyć falę akustyczną na obraz i w ten sposób zobaczyć dźwięk. W fizyce zjawisko to nazywa się sonoluminescencją i jest przedmiotem intensywnych badań naukowych.

Rakieta AGH Space Systems wygrała międzynarodowe zawody

Rakieta skonstruowana na Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie zajęła pierwsze miejsce na największych międzynarodowych zawodach inżynierii rakietowej. Studenci-konstruktorzy z koła naukowego AGH Space Systems odnieśli zwycięstwo w kategorii rakiet przeznaczonych do lotu na pułap 10 tysięcy stóp z napędem własnego projektu oraz konstrukcji. Tegoroczna edycja zawodów odbyła się w formie zdalnej, wzięło w niej udział 75 zespołów z całego świata. Rakieta skonstruowana przez studentów koła naukowego AGH Space Systems otrzymała również drugie miejsce w konkursie organizowanym przez jednego z głównych podwykonawców NASA i amerykańskiego Departamentu Obrony, nagrodzono ich za projekt i wykonanie zaawansowanego ładunku badawczego. Z Agatą Zwolak i Piotrem Sławęckim rozmawiała Ewa Szkurłat

Hugo - robot rolniczy

Jest wielkości "malucha" i laserem pobudza wzrost roślin. Hugo - symulator wzrostu i Hugo - Robot Rolniczy, sprzężone ze sobą, tworzą innowacyjną technologię służącą do ochrony upraw. OPracowana na UNiwesrytecie Rolniczym innowacja diagnozuje stan roślin dzięki analizie obrazu uzyskanej z sensorów zainstalowanych na platformie jezdnej. Dzięki temu wychwytuje pierwsze symptomy uszkodzenia roślin przez patogeny chorobotwórcze oraz wspomaga je poprzez stymulację diodami laserowymi. Dzięki wczesnemu wykryciu uszkodzenia roślin oraz natychmiastowej biostymulacji można uniknąć stosowania chemicznych środków ochrony lub ograniczyć ją do niezbędnego minimum. Mówi dr Tomasz Czech, dyrektor Centrum Transferu Technologii Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie.

Tomograf na AGH zbadał narzędzie z paleolitu

Narzędzie z okresu górnego paleolitu - jeden z najstarszych przykładów tego typu przedmiotów odkrytych na ziemiach polskich, został poddany badaniu tomografem komputerowym. Wykonano je na Wydziale Inżynierii Lądowej i Gospodarki Zasobami AGH w Krakowie we współpracy z zespołem z Katedry Prahistorii, Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Mówi Grzegorz Kaczmarczyk z Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.