Radio Kraków

Państwo filozofów


RSS Spotify Google Podcast

Program popularyzujący historię filozofii, pokazujący związki myśli filozoficznej z życiem codziennym i współczesną kulturą. Punktem wyjścia do każdego z odcinków cyklu będzie znana i popularna filozoficzna sentencja bądź filozoficzne pojęcie (np. "Niebo gwiaździste nade mną", "Myślę, więc jestem", "Filozofowanie młotem", "Idziesz do kobiety, nie zapomnij bicza", "O czym nie można mówić, o tym trzeba milczeć", "Słońce jest nowe co dnia", "Człowiek jest miara wszystkich rzeczy"). Sentencja będzie pretekstem do dyskusji o dzisiejszych relacjach społecznych, recepcji myśli filozoficznej i współczesnej roli "filozofowania", czyli umiłowania mądrości.

Podcasty

Świnia i człowiek w "Folwarku zwierzęcym"

"Zwierzęta w ogrodzie patrzyły to na świnię, to na człowieka, potem znów na świnię i na człowieka, ale nikt już nie mógł rozpoznać, kto jest kim". W "Państwie filozofów" gospodarstwo po zwierzęcej rewolucji i pytanie (mało filozoficznie postawione) czy człowiek się świnią rodzi, czy się staje? Odpowiedzi poszukujemy w "Folwarku zwierzęcym" Georga Orwella.

Podręcznej poszukiwanie wolności

"Jest więcej niż jeden rodzaj wolności, powiedziała Ciotka Lidia. Wolność czegoś i wolność od czegoś". Na jaką wolność może liczyć Freda w Republice Gilead? W "Państwie filozofów" powieść Margaret Atwood "Opowieść Podręcznej" i krótka historia zniewolenia.

Autostopem przez galaktykę

W naszej galaktyce - na Drodze Mlecznej jest ponad 300 miliardów słońc. Odkrywamy kolejne planety w innych układach. Naukowcy udokumentowali istnienie ponad 4 tysięcy planet, które są jakoś podobne do Ziemi. Jednak życie rozwinęło się tylko na naszym błękitnym globie, a przynajmniej, do tej pory nie udało się namierzyć nawet jednej żywej komórki, nie mówiąc już o inteligentnych cywilizacjach. W "Państwie filozofów" "Autostopem przez Galaktykę" Douglasa Adamsa. Pojawią się prof. filozofii Joanna Hańderek, Arystoteles, Kopernik i Darwin.

Oblicza boga, piaseczniki i ludzie

Zanim George R.R. Martin napisał cykl fantasy "Pieśń lodu i ognia" (serialowa "Gra o tron") popełnił kilkadziesiąt opowiadań. W "Państwie filozofów" opowiadanie wydane w 1981 roku - "Piaseczniki". Pojawią się pytania o oblicza Boga i różne twarze Homo sapiens, który mimo określenia "rozumny" nadal uwielbia wojny i jest ciągle głodny.

"Bez przebaczenia", czyli Dziki Zachód

W "Państwie filozofów" jedna z największych opowieści o Dzikim Zachodzie, albo anty-opowieść. Kiedy wydawało się, że western jako gatunek filmowy jest martwy, pojawił się Clint Eastwood i nakręcił "Bez przebaczenia". To był 1992 rok. Trzydzieści lat później prof. filozofii Joanna Hańderek jeszcze raz podąża tropem głównego bohatera Williama Munnyego i zastanawia się czy krzywdę, pobicie, okaleczenie, gwałt i morderstwo można przebaczyć.

Kubuś Puchatek arystotelik?

W "Państwie filozofów" gość specjalny - Kubuś Puchatek czyli Winnie-the-Pooh. Zdaniem prof. filozofii Joanna Hańderek z Uniwersytetu Jagiellońskiego mimo niewielkiego rozumku Puchatek to arystotelik, który zapoznał się także z naukami Sokratesa.

Król Szczurów - czy można godnie przetrwać w niegodnych warunkach?

"A rządził Adam, bo był Królem. Aż do dnia, kiedy wola żeby być Królem, opuściła go. Wówczas padł, służąc za pokarm silniejszemu. Bo Królem jest zawsze najsilniejszy, nie tylko dzięki samej sile, ale dzięki sile, sprytowi i szczęściu, Królem wśród szczurów". W "Państwie filozofów" sytuacje graniczne i powieść Jamesa Clavella.

Seria Millennium - opowieść o nienawiści.

Walka dobra ze złem w skandynawskich klimatach. Do tego zbrodnicza nienawiść. W "Państwie filozofów" kryminał Stiega Larssona i zagmatwane losy Lisbeth Salander, która rozwala system.

Fabryka Absolutu - masowa produkcja boskiej istoty.

W "Państwie filozofów" skutki uruchomienia karburatora. Pojawią się też Plotyn, Spinoza i Hegel specjaliści od Absolutu. Czym kończy się wyprodukowanie Boga? Odpowiedzi w Fabryce Absolutu powieści czeskiego pisarza Karela Čapka i interpretacji prof. filozofii Joanny Hańderek z Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Do doskonałości po trupach.

W świecie zwierząt najwięcej receptorów węchu mają słoń, szczur i krowa. Zapachy świetnie rozpoznają także niektóre gatunki motyli. Wśród ludzi najlepszy był Jan Baptysta Grenouille. W "Państwie filozofów" zmysłowe "Pachnidło" Patricka Süskinda. Będzie o dążeniu do doskonałości po trupach i o sporze empirystów z racjonalistami.

Droga bez nadziei

W "Państwie filozofów" ponure arcydzieło. Spróbujemy się zbliżyć do "Drogi" Cormaca McCarthy'ego. To opowieść o podróży ojca i syna przez świat po apokalipsie. Nie będzie żadnego katharsis, będzie tylko ucieczka przed tym, by nie stać się pożywieniem. A może ktoś, kto czytał odnalazł jakąś iskierkę nadziei? Powieść ukazała się w 2006 roku. Trzy lata później John Hillcoat nakręcił na jej podstawie film, w którym zagrał Viggo Mortensen i Kodi Smit-McPhee.

O miastach zbombardowanych i wymyślonych.

W "Państwie filozofów" o miastach. Tych zbombardowanych i wypalonych, ale też o tych wymyślonych i nierealnych jak Metropolis czy Gotham. Będzie o symbolach, deptanych wartościach i o tych, którzy uciekli z miast przed wojną.

Apokalipsa i pustka.

Z apokalipsy do pustki - pisze Agus Morales o drodze uciekających przed wojną. W "Państwie filozofów" reportaż "Nie jesteśmy uchodźcami. Życie w cieniu konfliktów zbrojnych". To próba zrozumienia tych, którzy zostali zmuszeni do opuszczenia swoich domów.

"Nagi lunch" - naga prawda o beat generation.

Woleli być niż mieć. Nie interesował ich domek na przedmieściach, kolejny samochód, nowy telewizor i lodówka. Ruszyli w drogę... w świat i w głąb siebie, krzycząc amerykańskiemu społeczeństwu, że jest nażarte i samolubne. W "Państwie filozofów" o beat generation, o buncie, narkotykach i "Nagim lunchu" Williama S. Burroughsa.

Stoicy - filozoficzni terapeuci

  • access_time 00:21:17
  • calendar_today Poniedziałek, 2021.03.22
W "Państwie filozofów" bardzo ciekawe towarzystwo - stoicy. Wszystko zaczęło się w Grecji w III wieku p.n.e. za sprawą Zenona z Kition. Myśl "lekarzy dusz" cieszyła się olbrzymią popularnością w starożytnym Rzymie. Stoikiem był zarówno niewolnik i wyzwoleniec, jak i senator czy cesarz. Filozof na tronie - Marek Aureliusz pisał w "Rozmyślaniach": "Wszystko, co się w życiu tak ceni, to marność, zgnilizna, lichość, podgryzanie się piesków, bójka dzieci, które najpierw się śmieją, a później płaczą". W takim razie pytanie - co jest ważne wiedząc, że fortuna kołem się toczy? Z tym trudnym pytaniem mierzy się profesor filozofii Joanna Hańderek z Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Z natury dobry czy zły?

  • access_time 00:24:20
  • calendar_today Poniedziałek, 2021.03.15
Problem natury ludzkiej zajmował filozofów od narodzin "umiłowania mądrości". W „Państwie filozofów” czas ostatecznie rozstrzygnąć, czy człowiek jest z natury dobry czy zły? Erazm z Rotterdamu głosił, że „człowiek jest z natury dobry, a zło pochodzi z niewiedzy". Jaka jest natura człowieka, jak rodzi się dobro i zło i dlaczego jest w nas głęboka potrzeba wartościowania? To tylko kilka pytań, na które spróbuje odpowiedzieć profesor filozofii Joanna Hańderek z Uniwersytetu Jagiellońskiego, która nie poleca ostatecznych rozstrzygnięć.

Po trupach do celu

  • access_time 00:22:57
  • calendar_today Poniedziałek, 2021.03.08
Niccolo Machiavelli (1469 – 1572) - prawnik, dyplomata, polityk, historyk i filozof. Stał się symbolem zmierzania po trupach do celu, bo w końcu cel uświęca środki. Wiadomo także, że „ dużo bezpieczniej jest budzić strach iż miłość, jeśli nie można mieć jednego i drugiego” pisze Machiavelli w traktacie „Książę”. Czy najsłynniejsze dzieło filozofa z Florencji jest traktatem o zdobywaniu i utrzymaniu władzy? Jak bardzo makiawelizm jest obecny we współczesnej polityce i co powinni czytać przyszli politycy, ministrowie i premierzy, by przygotować się do sprawowania władzy? Odpowiedzi w „Państwie filozofów”.

Myślę więc jestem

  • access_time 00:22:30
  • calendar_today Poniedziałek, 2021.01.04
„Myślę więc jestem” – ten cytat zwyciężył w wewnętrznej sondzie na najbardziej znaną filozoficzną sentencję. Kartezjusz pokonał Sokratesa ze swoim „Wiem, ze nic nie wiem”. Tylko co my naprawdę wiemy – dziwi się i pyta Piotr Jędrzejewski, a prof. Joanna Hańderek z Uniwersytetu Jagiellońskiego kluczy w odpowiedziach, coś opowiadając o eksperymentach, a coś o analizach, szuka naukowych schematów i ich dekonstrukcji. I tak sobie razem myślą przy mikrofonie i może jeszcze nie znikną?

O tolerancji – przestrzeń dla wszystkich

  • access_time 00:23:16
  • calendar_today Poniedziałek, 2020.12.28
„Nikt choćby i chciał, nie jest w stanie w coś wierzyć na polecenie drugiego. A właśnie na wierze polega siła i skuteczność prawdziwej i skutecznej religii” - „List o tolerancji” i John Locke. O tolerancji powiedziano już tyle i tak mądrze, uczymy się jej przez wszystkie rewolucje kulturowe – czy jednak potrafimy być tolerancyjni, czy tolerancja to jest coś, co można w sobie wypracować? A może to niebezpieczne i dwuznaczne słowo, którego najlepiej unikać? Redaktor Piotr Jędrzejewski próbuje tolerancyjnie porozmawiać o tolerancji. I co z tego wynika?

Starość przeraża

  • access_time 00:24:23
  • calendar_today Poniedziałek, 2020.12.21
„Powinni przeto filozofować zarówno młodzi jak i starzy. Ci, aby starzejąc się, czuli się młodzi, przypominając sobie dobra, jakimi obdarzył ich w przeszłości los, tamci znów by pomimo swej młodości czuli się nieustraszeni wobec przyszłości jako ludzie starsi” – Epikur. Czy wchodzimy już w wiek klęski? Czy czujemy, jak zbliża się do nas starość? A może człowiek ani nie rozumie, czym ona jest, ani jej nie wyczekuje? Co z tą starością, jaką obdarowała nas natura i jaką z wszystkich sił człowiek współczesny próbuje unikać. Redaktor Piotr Jędrzejewski próbuje się zmierzyć ze starością, a prof. Joanna Hańderek zastanawia się, na ile to my uciekamy przed starością, a na ile to ona sama nas unika?