Radio Kraków

Kultura dla najmłodszych


RSS

"Kultura dla najmłodszych" to radiowa przestrzeń stworzona z myślą o dzieciach, ale przekazem skierowana do dorosłego odbiorcy. W sobotnie poranki poruszamy tematy z dziedziny teatru, filmu, sztuk wizualnych, ale i te z pogranicza kultury i psychologii rozwojowej. Informujemy o premierach, zapraszamy na warsztaty dla dzieci i zadajemy pytania o performatywność kultury ukierunkowanej na młodego widza.

Wioletta Gawlik gości edukatorów muzealnych, pedagogów teatralnych, artystów i naukowców, by rozmawiać o kulturze widzianej oczami dziecka. W świat muzyki klasycznej zabiera najmłodszych melomanów Robert Konatowicz, a o literaturze dla dzieci i młodzieży opowiada Barbara Gawryluk.

Podcasty

"Karuzela wierszy" premiera w Teatrze Groteska

Teatr cieni, lalki i znakomici aktorzy z Ukrainy. Już 21 maja o 11.00 i 13.00 na deskach Teatru Groteska zagości „Karuzela wierszy”. Spektakl w reżyserii Lecha Walickiego i Denisa Lemaikina przygotowany został w języku ukraińskim. Fabuła to 10 wierszy poetów polskich i ukraińskich, wśród nich Juliana Tuwima, Danuty Wawiłow, Grigorija Falkowicza, Oleksandra Parhomienki i Płatona Woronko. Spektakl formą nawiązuje do dziecięcych teatrzyków z wykorzystaniem lalek i techniki teatru cieni. Z twórcami spektaklu rozmawia Wioletta Gawlik.

„Brud. Cuchnąca historia higieny” to Mądra Książka Roku 2021

Książka „Brud. Cuchnąca historia higieny” Piotra Sochy i Moniki Utnik Strugały, która ukazała się nakładem Wydawnictwa Dwie Siostry, została Mądrą Książką Roku 2021. Została też nominowana przez Polskie Towarzystwo Wydawców Książek do konkursu na Najpiękniejsze Polskie Książki 2021! Książka o brudzie to bogato ilustrowane kompendium wiedzy o przesądach, obyczajach i odkryciach związanych z higieną i medycyną, która zachwyca znawców literatury i czytelników. Wioletta Gawlik rozmawia o niej z Igą Fijałkowską z Wydawnictwa Dwie Siostry i Piotrem Sochą - grafikiem, projektantem, ilustratorem.

"Kraków na okrągło", czyli rodzinne spacery po Krakowie

Krakowskie Forum Kultury zaprasza na rodzinne spacery po Krakowie pt.: "Kraków na okrągło". Instytucja organizuje też zajęcia umuzykalniające i plastyczne. O szczegółach w rozmowie z Wiolettą Gawlik opowiada AnnaMaria Peczyńska z Krakowskiego Forum Kultury.

Niełatwo być geniuszem

Katarzyna Huzar - Czub kocha literaturę i muzykę. Te dwie pasje połączyła w całość i stworzyła wraz z Polskim Wydawnictwem Muzycznym serię książek dla dzieci o tematyce muzycznej. W cyklu Małe PWM pojawiły się książki poświęcone biografiom polskich kompozytorów, m.in. "Impro- Frycek", "Ignacy Jan i jego plan", "Tatulczyk Moniuszko", "Henio i cztery struny". Obecnie autorka pracuje nad biografią polskiej kompozytorki Marii Szymanowskiej. Jak pisać dla dzieci o kompozytorach? Które elementy biografii wybierać, by zaciekawić młodego czytelnika? Jak nie stawiać kolejnych pomników kompozytorom i ukazać ich autentyczność? Odpowiedzi szuka Wioletta Gawlik w rozmowie z autorką, Katarzyną Huzar - Czub.

Krakowski Festiwal Filmowy dla dzieci i młodzieży

Spotkanie z filmem dokumentalnym daje możliwość obcowania z prawdziwym człowiekiem, z jego emocjami, z jego doświadczeniami. Dzieci widzą na ekranach swoich rówieśników z różnych państw, podglądają ich zmagania i problemy. Pozwala im to pogłębić sferę duchową i poznać inne kultury. By mogły lepiej zrozumieć omawianą w filmie problematykę, należy odbyć z nimi dyskusję tuż po seansie. O filmach dokumentalnych, krótkometrażowych i animowanych, na które zapraszają najmłodszych widzów organizatorzy Krakowskiego Festiwalu Filmowego Wioletta Gawlik rozmawia z Magdaleną Walo z Biura Programowego KFF.

Pedagogika teatru

Według teatrolożki Anny Rochowskiej pedagogika teatru to "twórcze działanie z grupą (za)angażowanych uczestników, wykorzystujące szeroki wachlarz technik teatralnych, stwarzające przestrzeń do wymiany myśli, dzielenia się na równych prawach swoimi refleksjami i emocjami, pojawiającymi się w kontekście konkretnego przedstawienia teatralnego." Jak te twórcze działania wyglądają w praktyce? Czym zajmuje się pedagog teatru i w jaki sposób ułatwia dzieciom odbiór spektaklu? Na te pytania odpowiadają Marta Pawlik, pedagożka teatru, kierownik Działu Edukacji w Teatrze im. J. Słowackiego i Basia Pasterak, pedagożka teatru, koordynatorka projektów edukacyjnych i dostępności w Cricotece. Gościnie podejmuje Wioletta Gawlik.

Edukacja jazzowa, czyli: czy improwizacji można nauczyć kilkuletnie dziecko?

Muzyka klasyczna przyzwyczaiła słuchacza do najlepszej wersji dzieła przekazanej przez kompozytora za pośrednictwem wykonawców. W przypadku jazzu natomiast odbiorca otrzymuje wersję najlepszą z możliwych na tę właśnie chwilę. Jedną z podstawowych różnic pomiędzy muzyką klasyczną a jazzem jest element improwizacji, ale czy improwizacji można uczyć dzieci? Można za sprawą edukacji jazzowej, ale też obcowania z jazzem. Obecnie jazz mocno się popularyzuje, staje się elementem koncertów muzyki klasycznej, jazzu uczą się już nie tylko studenci, ale także uczniowie szkół podstawowych, organizowane są koncerty jazzowe dla maluchów. O wzroście popularności muzyki jazzowej Wioletta Gawlik rozmawia z dr. hab. Piotrem Wyleżołem, Kierownikiem Katedry Jazzu Akademii Muzycznej im. K. Pendereckiego w Krakowie oraz Esterą Witoszek, koordynatorką koncertów jazzowych dla dzieci.

„Gdzie jest Anne Frank”

19 kwietnia, w 79. rocznicę powstania w getcie warszawskim, wybrane kina studyjne pokazały przedpremierowo poruszający film animowany „Gdzie jest Anne Frank”. Punktem wyjścia dla animacji Ariego Folmana jest "Pamiętnik Anne Frank", jedno z najważniejszych świadectw Holokaustu. Najnowszy film twórcy nominowanego do Oscara antywojennego „Walca z Baszirem” to równie gorący pacyfistyczny manifest, apel o solidarność z prześladowanymi. To niezwykle aktualna opowieść o tym, że każdy zasługuje na szacunek, ma prawo do godnego życia i bezpiecznego domu. O premierze Wioletta Gawlik rozmawia z Kają Łuczyńską, filmoznawczynią.

Krakowska ASP zaprasza ukraińskie dzieci na bezpłatne warsztaty artystyczne

Akademia Sztuk Pięknych im. Jana Matejki w Krakowie zaprasza dzieci w wieku od 7 do 12 lat, przyjeżdżające z Ukrainy, na bezpłatne warsztaty artystyczne „SŁOWO-OBRAZ”. Celem warsztatów jest nauka języka polskiego, ale i rozwój zdolności artystycznych dzieci. Jak podczas nich dochodzi do połączenia słowa z obrazem? O to Margaritę Vladimirowa, kuratorkę Galerii ASP pyta Wioletta Gawlik.

Jak usłyszeć ciszę?

Wielka Sobota to dzień, w którym nic nie powinno się dziać. Jest to dzień ciszy, modlitwy, skupienia i oczekiwania, dlatego o ciszy w ujęciu interdyscyplinarnym rozmawiamy w Radiu Kraków Kultura. Czy cisza zawsze jest brakiem czegoś, brakiem dźwięków, hałasów, szelestów, czy też z ciszy można coś wydobyć i powtórzyć za Norwidem „cisza jest głosów zbieraniem"? Czy ciszę można umiejscowić w czasie? Czy cisza i milczenie to synonimiczne pojęcia? Jak nauczyć dzieci ciszy? Odpowiedzi szuka Wioletta Gawlik w rozmowie z prof. Teresą Olearczyk, pedagogiem z Krakowskiej Akademii im. F. Modrzewskiego w Krakowie.

Weekend wielkanocny w Pałacu Biskupa Erazma Ciołka

W RKK zapraszamy na weekend wielkanocny do Pałacu Biskupa Erazma Ciołka. To zabytkowy pałac z XVI wieku znajdujący się przy ulicy Kanoniczej 17, obecnie oddział Muzeum Narodowego w Krakowie, w którym mieszczą się ekspozycje poświęcone dawnej sztuce w Polsce. 9 i 10 kwietnia zabytkowe wnętrza zamienią się w artystyczną przestrzeń. Pojawią się monumentalne wycinanki, będzie koncert wiosenny, wykład o tradycjach i zwyczajach wielkanocnych w Krakowie. Będzie można także podejrzeć proces tworzenia ikon, podczas którego prosta deska, zyskując kolory i złocenia przeistacza się w dzieło sztuki. Wioletta Gawlik zaprasza na rozmowę z Joanną Zagułą z Działu Edukacji Muzeum Narodowego w Krakowie.

Jak dzieci rozumieją sztukę współczesną?

Czy dziecko jest dobrym adresatem sztuki współczesnej, skoro wielu dorosłych jej nie rozumie? To niezrozumienie wynika z faktu że traktujemy sztukę współczesną dosłownie, zapominając, że podlega ona interpretacji, że skłania do refleksji, że wymaga uruchomienia procesu myślenia, a nie odbierania jej tylko za pomocą emocji. Skoro umyka to naszej uwadze, to jak mają obcować ze sztuką dzieci? Czy dziecko rozumie sztukę współczesną? Okazuje się, że tak. Inaczej niż dorosły ją odczuwa, inna tworzy się więź między młodym odbiorcą, a dziełem sztuki, inaczej zachowuje się w przestrzeni muzealnej. W wieku przedszkolnym dziecko rozwija zabawy symboliczne oraz tworzy wyobrażenia, więc to doskonała pora, by zaprosić je na spotkanie ze sztuką współczesną. Wioletta Gawlik zaprasza na rozmowę z prof. Marią Kielar-Turską - psychologiem rozwojowym z Uniwersytetu Jagiellońskiego, pracownikiem Akademii Ignatianum oraz Katarzyną Homoncik z Działu Wiedzy o Sztuce Muzeum Sztuki Współczesnej MOCAK.

"Spotkajmy się" w Muzeum Narodowym

W każdą środę i czwartek Muzeum Narodowe zaprasza dzieci na otwarte spotkania pt.: "Spotkajmy się". To okazja, by odpocząć i wzajemnie się poznać, a w świecie sztuki odnaleźć inspirację do swobodnych twórczych działań. Każdy warsztat to inne zagadnienie, dzieło lub kolekcja, wokół których zaproponowane zostaną różne aktywności. Ich celem celem będzie integracja, zabawa, ale także wyciszenie. Zaprasza Joanna Kołek z działu edukacji Muzeum Narodowego w Krakowie. Z gościem rozmawia Wioletta Gawlik.

Warto wrócić do "Bajek ukraińskich"

Wspólne czytanie ma ogromną moc: zbliża, pociesza, daje poczucie bezpieczeństwa i przenosi do innego świata. Teraz ma jeszcze dodatkowe zadanie: pozwala dziecku oderwać myśli od trudnych spraw, bo wojna, zarezerwowana dla dorosłego świata, brutalnie wdarła się w życie najmłodszych. Realizację tego zadania umożliwiają "Bajki ukraińskie". To dwujęzyczne wydanie tradycyjnych bajek ukraińskich z ilustracjami Anny Anuszewskiej i Oksany Bagriy. Książka została przygotowana przez Wydawnictwo Premium kilka lat temu, a jej twórcy mieli przed sobą szlachetną misję, by z pomocą bajek w dwóch językach uczyć ich czytelników otwartości i tolerancji dla innych. Za pośrednictwem Fundacji Powszechnego Czytania kilkaset egzemplarzy „Bajek ukraińskich” trafiło do dzieci z Ukrainy. O "Bajkach ukraińskich" Wioletta Gawlik rozmawia z Pauliną Bandurą przedstawicielka dystrybutora książek "Azymut".

Wychowanie przez sztukę

Wychowanie przez sztukę to dziedzina pedagogiki, która umożliwia pogłębienie rozwoju dziecka za pomocą wrażeń i odczuć estetycznych. Jej celem jest nauczenie dziecka dostrzegania piękna, przeżywania go oraz umożliwienie mu dokonywania własnych wyborów. Dzieci intuicyjnie odbierają kwestie związane ze sztuką, bardzo wcześnie rozpoczynają proces twórczy, cechuje je naturalna wrażliwość na muzykę. Jak te umiejętności wykorzystać w procesie edukacji? O wychowaniu przez sztukę Wioletta Gawlik rozmawia z dr Joanną Olszewską-Gniadek, pedagogiem, animatorem kultury, adiunktem w Instytucie Pedagogiki Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Metody pracy z sierotami wojennymi stosowane przez pedagoga Stanisława Jedlewskiego bardzo aktualne

Książka "Pałacowe dzieci" opisuje codzienne życie sierot wojennych w Pałacu w Krzeszowicach. To miejsce stworzył pedagog, Stanisław Jedlewski, oferując sierotom opiekę, dostęp do edukacji i kultury. W Pałacu działały kółka zainteresowań, teatr, orkiestra, które dla dzieci stanowiły element autoterapii. Metody Jedlewskiego są nadal aktualne - przekonuje autorka książki, prof. Małgorzata Michel z Instytutu Pedagogiki Uniwersytetu Jagiellońskiego, którą gości Wioletta Gawlik. W rozmowie udział bierze także Krzysztof Haczewski - z Muzeum Krakowa.

"Lękiem można się podzielić"

W sobotę 19 marca o godz. 12 w Małopolskim Ogrodzie Sztuki w Krakowie odbędzie się pokaz nowego polskiego filmu familijnego „Za duży na bajki”. Po projekcji z widzami spotka się autorka książki, na podstawie której została zrealizowana produkcja. Książka opowiada o 10-letnim chłopcu, który przez chorobę matki zmuszony jest zrobić wielki krok w dorosłość. Lektura stanowi narzędzie do podejmowania rozmów z dziećmi na trudne tematy, takie jak choroba, śmierć, wojna. Sięga po nią Wioletta Gawlik, rozmawiając z autorką książki i scenariusza do filmu, Agnieszką Dąbrowską i filmoznawczynią, Kają Łuczyńską.

Literackie Chwile w Pałacu Potockich skierowane do ukraińskojęzycznych rodzin w Krakowie

13 marca w Pałacu Potockich odbyło się pierwsze spotkanie z cyklu Literackie chwile dedykowane dzieciom z Ukrainy. Na warsztatach uczestnicy poznają książkę Rękawiczka. Ukraińska bajka ludowa (Wydawnictwo Dwie Siostry), ilustracje: Romana Romanyszyn, Andrij Łesiw, tłumaczenie: Katarzyna Kotyńska. Warsztaty poprowadzą Beata Kwiecińska i Maciej Dąbrowski – twórcy INSPIRO, organizatorzy setek warsztatów dla dzieci, nagradzani animatorzy kultury, którzy uwielbiają pracę z dziećmi, dla których zmieniają Świat. SPotkanie przetłumaczy na język ukraiński Oleksandra Ochkan. Wstęp wolny. O szczegółach opowiada Katarzyna Jakubowiak, rzecznika KBF, pyta Wioletta Gawlik.

"Zabiłam Anię, zburzyłam Zielone Wzgórze i pozbawiłam je facjatki"

W styczniu nakładem wydawnictwa Marginesy ukazało się nowe tłumaczenie kultowej powieści dla młodzieży pod tytułem "Anne z Zielonych Szczytów". Anna Bańkowska, która dokonała tłumaczenia, we wstępie pisze tak: "Zabiłam Anię, zburzyłam Zielone Wzgórze i pozbawiłam je facjatki". W nowym przekładzie zamiast Ani jest Anne, zamiast Maryli - Marilla, zamiast Mateusza - Matthew. Pojawiły się nowe nawy roślin, współczesne słownictwo i nowy tytuł. Dlaczego w mediach zawrzało, skoro tłumaczenie to powrót do korzeni? Jak tłumaczka radzi sobie z hejtem typu: "to tłumaczenie to profanacja, to próba wykorzystania skandalu jako narzędzia reklamowego, Ania... w nowym przekładzie to książka po prostu niepotrzebna"? Po co tłumaczy się dziś klasykę? I kto tak pięknie pisze o Ani - pisarz, czy tłumacz? Gościem Kultury dla Najmłodszych jest Anna Bańkowska, redaktorka i i tłumaczka literatury anglojęzycznej. Gościa podejmuje Wioletta Gawlik.

Sztuka remedium na strach i rozpacz

W związku z informacjami o wojnie na Ukrainie dzieci odczuwają to samo, co dorośli: bezradność, smutek, szok, strach, złość, rozpacz, współczucie, czy zagubienie. Jednak, o ile dorośli zdążyli w ciągu swojego życia wypracować strategie radzenia sobie z lękiem i kryzysowymi wydarzeniami, o tyle dzieci potrzebują ich wsparcia, żeby oswoić swoje myśli i uczucia oraz nauczyć się sztuki radzenia sobie z nimi. Jak zatem opisać dziecku, czy nastolatkowi rzeczywistość, która nie mieści się w paradygmacie bezpiecznego świata? W jaki sposób przekazywać informacje o wojnie toczącej się za granicą tak, by jednocześnie chronić wrażliwość i zdrowie psychiczne dziecka? Można sięgnąć po sztukę.

Jak artyści radzą sobie z tremą? Pierwsze kroki na scenie

Praca zawodowego muzyka jest jednym z najbardziej złożonych rodzajów działalności. Podstawą sukcesu są tu wieloletnie codzienne ćwiczenia, wymagające dużego wysiłku fizycznego i psychicznego. Można powiedzieć, że występ publiczny jest „wierzchołkiem góry lodowej” w życiu muzyka, na którym za każdym razem ważą się jego losy: muzyka-wykonawcy i muzyka-osoby. I wówczas bardzo często pojawia się zjawisko tremy.

Książka na tu i teraz: "Teraz tu jest nasz dom"

Kiedy w Doniecku robi się niebezpiecznie i na ulice wyjeżdżają pierwsze czołgi, rodzina Baranowskich decyduje się na organizowaną przez polskie władze ewakuację z Ukrainy... Tak zaczyna się książka zat. "Teraz tu jest nasz dom", którą w 2016 roku napisała nasza redakcyjna koleżanka Barbara Gawryluk. Po kilku latach od premiery, o książkę znów pytają rodzice, bibliotekarze i księgarze. A Wydawnictwo Literatura przygotowało jej drugą edycję. Justyna Nowicka rozmawia z Barbara Gawryluk.